Welkom > Algemeen > Ontstaan

Ontstaan

De platen worden door het taai-vloeibare gesteente in van de aardmantel voortdurend langs elkaar, tegen elkaar of uit elkaar geduwd. Onze werelddelen liggen op die platen en veranderen dus voortdurend van plaats. Het gaat dan wel langzaam, hooguit enkele centimeters per jaar. 



In de afbeelding hierboven kun je drie verschillende openingen in de aardkorst zien. Dit zijn de drie verschillende situaties waarbij vulkanen kunnen ontstaan:
  1. Uit elkaar bewegende bewegende platen (de rechtse opening in bovenstaande afbeelding)
     
  2. Naar elkaar toe bewegende bewegende platen (de linkse opening in bovenstaande afbeelding)
     
  3. Zwakke plekken in de aardkorst (de middelste opening in bovenstaande afbeelding)

1. Sommige platen bewegen zich uit elkaar. 
Als dit gebeurt ontstaat er een breuk tussen hen in. Deze spleet in het aardoppervlak maakt het mogelijk dat magma uit de aardmantel kan ontsnappen. Als het magma omhoog komt om de breuk te vullen ontstaan er soms vulkanen. 

Als de platen verder uit elkaar bewegen, wordt ook de vulkaan uit elkaar getrokken en ontstaat er een nieuwe breuk, dus weer een nieuwe vulkaan. Na miljoenen jaren ontstaat er door dit proces een nieuwe bergketen.

Meestal verloopt het vulkanisme hier rustig. Omdat de platen uit elkaar gaan, wordt er ruimte vrijgemaakt voor het opstijgende magma. Het opstijgend magma vormt een nieuwe aardkorst. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het midden van de Atlantische Oceaan. Hier is een oceaanrug ontstaan. 

2. Andere platen bewegen juist naar elkaar toe en botsen dan.
Als dit gebeurt, duwt de ene plaat de ander naar beneden in de laag gesmolten gesteente eronder. Als de plaat naar beneden wordt gedrukt smelt hij en ontstaat er magma.

Dit magma stijgt op naar het aardoppervlak en barst uit als een vulkaan. Dit vulkanisme verloopt meestal minder rustig. Het magma moet eerst door de aardkorst heen breken voor het naar buiten kan stromen. Daar is veel kracht voor nodig. Hevige uitbarstingen zijn meestal het gevolg. 





3. Hotspots
Een andere manier van het ontstaan van een vulkaan is op een hotspot, een gebied waar de aardkorst erg dun is, vaak ver verwijderd liggen van de randen van tectonische platen.

Hete plekken zijn plaatsen in de mantel waar het zo heet is dat gesteente smelt tot magma. Boven deze plaatsen, wanneer gevormd in de oceanische lithosfeer worden schildvulkanen gebouwd. Ze ontstaan op de bodem van de diepzee en kunnen na verloop van tijd zo hoog worden dat ze als vulkanische eilanden boven water uitsteken. De Hawaiiaanse hete plek bijvoorbeeld is al 70 miljoen jaar actief, en heeft een reeks schildvulkanen doen ontstaan over een oppervlakte van 6000 km. van het noordwesten van de Stille Zuidzee.

Een andere, de Yellowstone hot spot is al minstens 15 miljoen jaar actief en heeft en hele serie caldera's en andere vulkanische landvormen doen ontstaan langs de Snake River Plain, een vlakte die zich over 650 km. uitstrekt vanaf West Wyoming tot de grens tussen Idaho en Oregon.

Als een hete plek onder een continentale lithosferische plaat ligt kan de hete plek enorme volumes magma produceren die laag over laag afgezet worden. Duizenden vierkante kilometers land kunnen zo bedekt worden! Deze opeenhopingen worden basalt stromen genoemd.

Een mooi voorbeeld van een basaltstroom vind je in het zuidoosten van de staat Washington, noordoost Oregon en het westelijk puntje van Idaho: het Columbia Plateau. Ongeveer 130.000 vierkante kilometer wordt hier bedekt door zo'n basaltstroom, een gebied even groot als de staat New York!

Sommige platen bewegen zich naar de zijkanten waar ze tegen elkaar aan wrijven. Gewoonlijk ontstaat er dan geen vulkaan, maar het kan wel aardbevingen veroorzaken.

vorige volgende